فراخوان انتخاب «محبوب ترین کتاب داستانی سال» را اول در وبلاگ خود جناب خوابگرد دیدم و بعد لینک را از طریق چند ایمیل گروهی هم گرفتم. بعدتر مطلب مریم افشنگ را در بی بی سی فارسی دیدم. اما این باعث نشد که زمانی که نوشته ی کورش علیانی را دیدم، تصور نکنم که درمورد مسابقه ی دویچه وله حرف می زند. تصویر کامل تر را از پارسای عزیز گرفتم که هم چند لینک داشت و هم توضیح کامل تری.

dangerous_idea.jpgدارم «ایده ی خطرناک» را می خوانم. اسم کامل این کتاب این است What is your dangerous idea? در سال ۲۰۰۶ مجله ی اینترنتی Edge از مجموعه ی بزرگی از دانش پژوهان خواست که به این سوال جواب بدهند: «ایده ی خطرناک شما چیست؟» طراح این سوال استیون پینکر Steven Pinker روانشناس شناخته شده ی دانشگاه هاروارد بود. پاسخ ها به این سوال درکتابی که اسمش برده شد و با موخره ی ریچارد داوکینز بصورت مجوعه ای از مقالات دو یا سه صفحه ای منتشر شد. در مورد این کتاب بیشتر حرف خواهیم زد.

ایده ی خطرناک دنیل گلمن Daniel Goleman «پرخاشگری سایبری» است. یا این حداقل ترجمه ای است که من از Cyberdisinhibition می توانم بدهم. گلمن می گوید اینترنت روی میزان کنترل انسان بر روابطش اثر منفی دارد. ایده این است که زمانی که آدمیزاد با کسی در مجاورت فیزیکی خود ارتباط برقرار می کند، فرایندهای ناخودآگاه به او کمک می کنند که واکنش های مخاطب خود را زیر نظر داشته باشد و رابطه در فضای آرامتر و در چهارچوب روندهای شناخته شده پیش می رود. اما مساله ی اساسی این است که جز چند ده سال اخیر موجودات زنده تجربه ی ارتباط اجتماعی از ورای سیم و بصورت نوشتاری را به گستردگی امروز را نداشته اند. این بدین معنی است که لزوما فرایند فرگشت (تکامل) آدمیزاد را برای چت کردن و وبلاگ نوشتن آماده نکرده است.

در غیاب مدارهای کنترلی، ارتباطات انسانی در اینترنت خشن تر و آزارنده تر، و به عبارتی بی پرده تر، از فضای حقیقی است. تجربه و آزمایش نشان داده است که افراد حاضر نیستند کلماتی را که در ایمیل برای کسی می نویسند در حضورش به او بگویند. مهم است که دقت کنیم که این همه به این معنی نیست که ما در ارتباط کلامی در حضور دیگران خودمان را سانسور می کنیم؛ نکته مهارت های ارتباطی و دقت به وضعیت مخاطب است. به اعتقاد آقای گلمن، ممکن است رابطه ی اجتماعی در اینترنت نیاز به مهارتهایی داشته باشد که ما در طی فرگشت برای آنها آماده نشده ایم.

اما این همه یعنی چه.

هنوز دعوای شادی صدر تمام نشده است که غائله برسر فراخوان سیدرضا شکراللهی در گوگل ریدر و بخش های دیگر مجمع الجزایر وبلاگستان شروع شده است. نگرانی من این است که محدودیت های موجود باعث شده است که بخش عمده ی گفتگوی اجتماعی در فضای فارسی زبان، نه بصورت رودررو که از ورای وبلاگ ها و وبسایت ها انجام شود. در چنین فضایی، و به استناد آنچه جناب دنیل گلمن می گوید، زمینه برای خشونت کلامی آماده تر است.

پس نوشت – این Goodreads خوب چیزی است.

پس نوشت دو – آقای گلمن می گوید که مهارت های کنترلی، از آن جنس که حرفش رفت، جزء آخرین بخش هایی است که در مغز توسعه می یابد. در حقیقت این توانایی یکی از مهم ترین مراحل رشد ذهنی در دوران بلوغ است. به این ترتیب، و در غیاب مدارهای کنترلی، نوجوان ِ آنلاین نه تنها به سمت خشونت سایبری Cyber Bullying کشیده می شود، که حاضر می شود جلوی دوربین لخت شود و رفتارهایی را انجام دهد که در یک رابطه ی رودررو کمتر به آنها راغب خواهد بود.

پس نوشت: این نوشته به هیچ وجه تعریضی به پارسای عزیز نیست. اساسا کنایه زدن قرار نیست در این وبلاگ جایی داشته باشد.