6_8605010670_l600_s.jpgپرویز شهریاری در ابتدای یکی از کتابهایش مثال ساده ای در مورد ِ “ریاضیات چه اهمیتی دارد” می زند. شهریاری می گوید فرض کنید یک دره داریم که می خواهیم از روی آن قطار عبور بدهیم. می توانیم یک تخته از این طرف ِ دره بگذاریم به آن طرف و قطار و مسافرانش را بفرستیم به ته دره. می توانیم هم دره را از پایین تا بالا با سیمان پر کنیم و با خیال راحت قطار را عبور بدهیم. بوضوح در عمل هیچ یک از این دو کار را نمی کنیم. در دنیای واقع ما به مساله های بهینه سازی فکر می کنیم. یعنی همیشه مساله حداقل یا حداکثر سازی یک معیار در حضور دغدغه های دیگر است. به این ترتیب، در مساله ی پل، می خواهیم ساختاری داشته باشیم که برای صد سال، مثلا، بارهای تا ۱۰۰۰ تن را، مثلا، به احتمال بیش از ۹۹٫۹۹۹۹۹۹%، مثلا، تحمل کند و هزینه اش حداکثر فلان قدر باشد. حالا مساله را حل می کنیم و پل را طراحی می کنیم.

در مثالی که از کتاب More Sex is Safer Sex نقل کردیم (ببینید:کمی بهینه سازی: لطفا از ایدز نترسید!) هم مساله به همین ترتیب بود. در آن مساله می خواستیم میزان انتقال ِ بیماری را در جامعه کاهش بدهیم. یک راه حل ِ “بدیهی” ِ این کار این بود که اساسا سکس را ممنوع کنیم و میزان انتقال را دقیقا صفر کنیم. البته این حل مساله نیست و پاک کردن صورت آن است. به عبارت دیگر، این ارایه یک راه حل برای مساله است که اساس مساله را زیر سوال می برد: هدف افزایش ِ ایمنی با حفظ ِ شادی آدمها و عدم ِ نقض ِ آزادی های آنها، تا حد ممکن، است.

سردار رادان، جانشین فرمانده نیروی انتظامی امروز گفت،

با اجرای طرح ارتقای امنیت اجتماعی مزاحمت به نوامیس ۸۰ درصد کاهش یافته است.

بیاید به این جمله دقیق نگاه کنیم. سردار می گوید با انجام این طرح تعداد ِ موارد ِ “مزاحمت به نوامیس” ۸۰% کاهش پیدا کرده است. از این نکته می گذریم که وقتی دو جوان ِ عاقل و بالغ که دست در دست هم در خیابان می شنگند را دستگیر کنی جلوی “مزاحمت برای نوامیس” کسی را نگرفته ای، حضرت ِ “ناموس” شخصا دستش را داده به “موجود ِ مزاحم”. مساله اما این نیست. فرض کنیم منظور ِ سردار کاهش ِ ۸۰% ی متلک گویی ها و مزاحمت های خیابانی است.

f_untitledm_ade35f6_s.jpgحالا بیاید از آقای سردار بپرسیم اگر هدف صرفا کاهش ِ “مزاحمت به نوامیس” است، چرا اصلا خیابانها را زنانه مردانه نکنیم؟ مگر با اینکار “مزاحمت به نوامیس” دقیقا ۱۰۰% کاهش پیدا نمی کند؟(متلک گویی آقا به آقا و خانم به خانم را ناچیز فرض می کنیم) چرا مثلا پیاده روی سمت راست را زنانه نکنیم و سمت چپ را مردانه؟

بوضوح متلک گویی یک آسیب اجتماعی است. اما باید دقت کنیم که این آسیب یکی از محصولات جانبی ِ رخداد ِ مهمتری است به نام ارتباط ِ اجتماعی. متلک گو را نمی خواهیم، اما ارتباط را می خواهیم. یعنی می خواهیم که ارتباط ِ مبتنی بر تصمیم دونفره در جامعه قابل شکل گیری باشد اما کسی مزاحم کسی نشود. البته مساله از این هم پیچیده تر است، چون ارزشهای اجتماعی، چهارچوبهای خانوادگی، و غیره را هم باید در این مساله لحاظ کنیم.

به این ترتیب کسی باید از سردار بپرسد “طرح ارتقای امنیت اجتماعی” در زمینه ی رابطه های اجتماعی چه کرده است؟ با آزادی های شخصی چه کرده است؟ آیا این طرح به افزایش تنش و بیگانگی در جامعه کمک نکرده است؟

راه حل سردار از جنس پر کردن ِ دره با سیمان است: حضور ِ پسر و دختر ِ ازدواج نکرده در کنار هم ممکن است منجر به مزاحمت شود، پس دختری و پسری کنار هم نباید باشند. زیبایی ِ ظاهر می تواند آدمها را به هوس ِ تصاحب بیاندازد، پس نمی گذاریم کسی زیبایی ِ ظاهرش را نشان بدهد.